New Testament
John 6
1After these things Jesus went over the Sea of Galilee, which is the Sea of Tiberias.
μετα ταυτα απηλθεν ο ιησους περαν της θαλασσης της γαλιλαιας της τιβεριαδος·
2Then a great multitude followed Him, because they saw His signs which He performed on those who were diseased.
και ηκολουθει αυτω οχλος πολυς, οτι εωρων αυτου τα σημεια α εποιει επι των ασθενουντων.
3And Jesus went up on the mountain, and there He sat with His disciples.
ανηλθεν δε εις το ορος ο ιησους και εκει εκαθητο μετα των μαθητων αυτου.
4Now the Passover, a feast of the Jews, was near.
ην δε εγγυς το πασχα, η εορτη των ιουδαιων.
5Then Jesus lifted up His eyes, and seeing a great multitude coming toward Him, He said to Philip, 'Where shall we buy bread, that these may eat?'
επαρας ουν ο ιησους τους οφθαλμους και θεασαμενος οτι πολυς οχλος ερχεται προς αυτον, λεγει προς τον φιλιππον· ποθεν αγορασωμεν αρτους ινα φαγωσιν ουτοι;
6But this He said to test him, for He Himself knew what He would do.
τουτο δε ελεγεν πειραζων αυτον· αυτος γαρ ηδει τι εμελλεν ποιειν.
7Philip answered Him, 'Two hundred denarii worth of bread is not sufficient for them, that every one of them may have little.'
απεκριθη αυτω φιλιππος· διακοσιων δηναριων αρτοι ουκ αρκουσιν αυτοις ινα εκαστος αυτων βραχυ τι λαβη.
8One of His disciples, Andrew, Simon Peter's brother, said to Him,
λεγει αυτω εις εκ των μαθητων αυτου, ανδρεας ο αδελφος σιμωνος πετρου·
9'There is a lad here who has five barley loaves and two small fish, but what are they among so many?'
εστιν παιδαριον εν ωδε, ος εχει πεντε αρτους κριθινους και δυο οψαρια· αλλα ταυτα τι εστιν εις τοσουτους;
10Then Jesus said, 'Make the people sit down.' Now there was much grass in the place. So the men sat down, in number about five thousand.
ειπεν δε ο ιησους· ποιησατε τους ανθρωπους αναπεσειν· ην δε χορτος πολυς εν τω τοπω. ανεπεσον ουν οι ανδρες τον αριθμον ωσει πεντακισχιλιοι.
11And Jesus took the loaves, and when He had given thanks He distributed them to the disciples, and the disciples to those sitting down; and likewise of the fish, as much as they wanted.
ελαβεν δε τους αρτους ο ιησους και ευχαριστησας διεδωκεν τοις μαθηταις, οι δε μαθηται τοις ανακειμενοις· ομοιως και εκ των οψαριων οσον ηθελον.
12So when they were filled, He said to His disciples, 'Gather up the fragments that remain, so that nothing is lost.'
ως δε ενεπλησθησαν, λεγει τοις μαθηταις αυτου· συναγαγετε τα περισσευσαντα κλασματα, ινα μη τι αποληται.
13Therefore they gathered them up, and filled twelve baskets with the fragments of the five barley loaves which were left over by those who had eaten.
συνηγαγον ουν και εγεμισαν δωδεκα κοφινους κλασματων εκ των πεντε αρτων των κριθινων α επερισσευσεν τοις βεβρωκοσιν.
14Then those men, when they had seen the sign that Jesus did, said, 'This is truly the Prophet who is to come into the world.'
οι ουν ανθρωποι, ιδοντες ο εποιησεν σημειον ο ιησους, ελεγον οτι ουτος εστιν αληθως ο προφητης ο ερχομενος εις τον κοσμον.
15Therefore when Jesus perceived that they were about to come and take Him by force to make Him king, He departed again to the mountain by Himself alone.
ιησους ουν γνους οτι μελλουσιν ερχεσθαι και αρπαζειν αυτον ινα ποιησωσιν αυτον βασιλεα, ανεχωρησεν παλιν εις το ορος αυτος μονος.
16Now when evening came, His disciples went down to the sea,
ως δε οψια εγενετο, κατεβησαν οι μαθηται αυτου επι την θαλασσαν,
17got into the boat, and went over the sea toward Capernaum. And it was already dark, and Jesus had not come to them.
και εμβαντες εις το πλοιον ηρχοντο περαν της θαλασσης εις καπερναουμ. και σκοτια ηδη εγεγονει και ουκ εληλυθει προς αυτους ο ιησους,
18Then the sea arose because a great wind was blowing.
η τε θαλασσα ανεμου μεγαλου πνεοντος διηγειρετο.
19So when they had rowed about three or four miles, they saw Jesus walking on the sea and drawing near the boat; and they were afraid.
εληλακοτες ουν ως σταδιους εικοσι πεντε η τριακοντα θεωρουσιν τον ιησουν περιπατουντα επι της θαλασσης και εγγυς του πλοιου γινομενον, και εφοβηθησαν.
20But He said to them, 'It is I; do not be afraid.'
ο δε λεγει αυτοις· εγω ειμι· μη φοβεισθε.
21Then they willingly received Him into the boat, and immediately the boat was at the land where they were going.
ηθελον ουν λαβειν αυτον εις το πλοιον, και ευθεως το πλοιον εγενετο επι της γης εις ην υπηγον.
22On the following day, when the people who were standing on the other side of the sea saw that there was no other boat there, except that one which His disciples had entered, and that Jesus had not entered the boat with His disciples, but His disciples had gone away alone—
τη επαυριον ο οχλος ο εστηκως περαν της θαλασσης ιδων οτι πλοιαριον αλλο ουκ ην εκει ει μη εν εκεινο εις ο ενεβησαν οι μαθηται αυτου, και οτι ου συνεισηλθεν τοις μαθηταις αυτου ο ιησους εις το πλοιαριον, αλλα μονοι οι μαθηται αυτου απηλθον·
23however, other boats came from Tiberias, near the place where they ate bread after the Lord had given thanks—
αλλα δε ηλθεν πλοιαρια εκ τιβεριαδος εγγυς του τοπου, οπου εφαγον τον αρτον ευχαριστησαντος του κυριου·
24when the people therefore saw that Jesus was not there, nor His disciples, they also got into boats and came to Capernaum, seeking Jesus.
οτε ουν ειδεν ο οχλος οτι ιησους ουκ εστιν εκει ουδε οι μαθηται αυτου, ενεβησαν αυτοι εις τα πλοια και ηλθον εις καπερναουμ ζητουντες τον ιησουν.
25And when they found Him on the other side of the sea, they said to Him, 'Rabbi, when did You come here?'
και ευροντες αυτον περαν της θαλασσης ειπον αυτω· ραββι, ποτε ωδε γεγονας;
26Jesus answered them and said, 'Most assuredly, I say to you, you seek Me, not because you saw the signs, but because you ate of the loaves and were filled.
απεκριθη αυτοις ο ιησους και ειπεν· αμην αμην λεγω υμιν, ζητειτε με, ουχ οτι ειδετε σημεια, αλλ οτι εφαγετε εκ των αρτων και εχορτασθητε.
27Do not labor for the food which perishes, but for the food which endures to everlasting life, which the Son of Man will give you, because God the Father has set His seal on Him.'
εργαζεσθε μη την βρωσιν την απολλυμενην, αλλα την βρωσιν την μενουσαν εις ζωην αιωνιον, ην ο υιος του ανθρωπου υμιν δωσει· τουτον γαρ ο πατηρ εσφραγισεν ο θεος.
28Then they said to Him, 'What shall we do, that we may work the works of God?'
ειπον ουν προς αυτον· τι ποιωμεν ινα εργαζωμεθα τα εργα του θεου;
29Jesus answered and said to them, 'This is the work of God, that you believe in Him whom He sent.'
απεκριθη ιησους και ειπεν αυτοις· τουτο εστιν το εργον του θεου, ινα πιστευσητε εις ον απεστειλεν εκεινος.
30Therefore they said to Him, 'What sign will You perform then, that we may see it and believe You? What work will You do?
ειπον ουν αυτω· τι ουν ποιεις συ σημειον ινα ιδωμεν και πιστευσωμεν σοι; τι εργαζη;
31Our fathers ate the manna in the desert; as it is written, 'He gave them bread from heaven to eat.' '
οι πατερες ημων το μαννα εφαγον εν τη ερημω, καθως εστιν γεγραμμενον· αρτον εκ του ουρανου εδωκεν αυτοις φαγειν.
32Then Jesus said to them, 'Most assuredly, I say to you, Moses did not give you the bread from heaven, but My Father gives you the true bread from heaven.
ειπεν ουν αυτοις ο ιησους· αμην αμην λεγω υμιν, ου μωυσης δεδωκεν υμιν τον αρτον εκ του ουρανου, αλλ ο πατηρ μου διδωσιν υμιν τον αρτον εκ του ουρανου τον αληθινον.
33For the bread of God is He who comes down from heaven and gives life to the world.'
ο γαρ αρτος του θεου εστιν ο καταβαινων εκ του ουρανου και ζωην διδους τω κοσμω.
34Then they said to Him, 'Lord, give us this bread always.'
ειπον ουν προς αυτον· κυριε, παντοτε δος ημιν τον αρτον τουτον.
35And Jesus said to them, 'I am the bread of life. He who comes to Me shall never hunger, and he who believes in Me shall never thirst.
ειπεν δε αυτοις ο ιησους· εγω ειμι ο αρτος της ζωης· ο ερχομενος προς με ου μη πειναση, και ο πιστευων εις εμε ου μη διψηση πωποτε.
36But I said to you that you have seen Me and yet do not believe.
αλλ ειπον υμιν οτι και εωρακατε με και ου πιστευετε.
37All that the Father gives Me will come to Me, and the one who comes to Me I will by no means cast out.
παν ο διδωσιν μοι ο πατηρ, προς εμε ηξει, και τον ερχομενον προς με ου μη εκβαλω εξω·
38For I have come down from heaven, not to do My own will, but the will of Him who sent Me.
οτι καταβεβηκα εκ του ουρανου ουχ ινα ποιω το θελημα το εμον, αλλα το θελημα του πεμψαντος με.
39This is the will of the Father who sent Me, that of all He has given Me I should lose nothing, but should raise it up at the last day.
τουτο δε εστιν το θελημα του πεμψαντος με πατρος, ινα παν ο δεδωκεν μοι μη απολεσω εξ αυτου, αλλα αναστησω αυτο εν τη εσχατη ημερα.
40And this is the will of Him who sent Me, that everyone who sees the Son and believes in Him may have everlasting life; and I will raise him up at the last day.'
τουτο δε εστιν το θελημα του πεμψαντος με, ινα πας ο θεωρων τον υιον και πιστευων εις αυτον εχη ζωην αιωνιον, και αναστησω αυτον εγω τη εσχατη ημερα.
41The Jews then complained about Him, because He said, 'I am the bread which came down from heaven.'
εγογγυζον ουν οι ιουδαιοι περι αυτου οτι ειπεν, εγω ειμι ο αρτος ο καταβας εκ του ουρανου,
42And they said, 'Is not this Jesus, the son of Joseph, whose father and mother we know? How is it then that He says, 'I have come down from heaven'?'
και ελεγον· ουχ ουτος εστιν ιησους ο υιος ιωσηφ, ου ημεις οιδαμεν τον πατερα και την μητερα; πως ουν λεγει ουτος οτι εκ του ουρανου καταβεβηκα;
43Jesus therefore answered and said to them, 'Do not murmur among yourselves.
απεκριθη ουν ο ιησους και ειπεν αυτοις· μη γογγυζετε μετ αλληλων.
44No one can come to Me unless the Father who sent Me draws him; and I will raise him up at the last day.
ουδεις δυναται ελθειν προς με, εαν μη ο πατηρ ο πεμψας με ελκυση αυτον, και εγω αναστησω αυτον τη εσχατη ημερα.
45It is written in the prophets, 'And they shall all be taught by God.' Therefore everyone who has heard and learned from the Father comes to Me.
εστιν γεγραμμενον εν τοις προφηταις· και εσονται παντες διδακτοι θεου. πας ο ακουων παρα του πατρος και μαθων ερχεται προς με·
46Not that anyone has seen the Father, except He who is from God; He has seen the Father.
ουχ οτι τον πατερα τις εωρακεν, ει μη ο ων παρα του θεου, ουτος εωρακεν τον πατερα.
47Most assuredly, I say to you, he who believes in Me has everlasting life.
αμην αμην λεγω υμιν, ο πιστευων εις εμε εχει ζωην αιωνιον.
48I am the bread of life.
εγω ειμι ο αρτος της ζωης.
49Your fathers ate the manna in the wilderness, and are dead.
οι πατερες υμων εφαγον το μαννα εν τη ερημω και απεθανον·
50This is the bread which comes down from heaven, that one may eat of it and not die.
ουτος εστιν ο αρτος ο εκ του ουρανου καταβαινων, ινα τις εξ αυτου φαγη και μη αποθανη.
51I am the living bread which came down from heaven. If anyone eats of this bread, he will live forever; and the bread that I shall give is My flesh, which I shall give for the life of the world.'
εγω ειμι ο αρτος ο ζων ο εκ του ουρανου καταβας· εαν τις φαγη εκ τουτου του αρτου, ζησεται εις τον αιωνα. και ο αρτος δε ον εγω δωσω, η σαρξ μου εστιν, ην εγω δωσω υπερ της του κοσμου ζωης.
52The Jews therefore quarreled among themselves, saying, 'How can this Man give us His flesh to eat?'
εμαχοντο ουν προς αλληλους οι ιουδαιοι λεγοντες· πως δυναται ουτος ημιν δουναι την σαρκα φαγειν;
53Then Jesus said to them, 'Most assuredly, I say to you, unless you eat the flesh of the Son of Man and drink His blood, you have no life in you.
ειπεν ουν αυτοις ο ιησους· αμην αμην λεγω υμιν, εαν μη φαγητε την σαρκα του υιου του ανθρωπου και πιητε αυτου το αιμα, ουκ εχετε ζωην εν εαυτοις.
54Whoever eats My flesh and drinks My blood has eternal life, and I will raise him up at the last day.
ο τρωγων μου την σαρκα και πινων μου το αιμα εχει ζωην αιωνιον, και εγω αναστησω αυτον εν τη εσχατη ημερα.
55For My flesh is food indeed, and My blood is drink indeed.
η γαρ σαρξ μου αληθως εστιν βρωσις, και το αιμα μου αληθως εστιν ποσις.
56He who eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him.
ο τρωγων μου την σαρκα και πινων μου το αιμα εν εμοι μενει, καγω εν αυτω.
57As the living Father sent Me, and I live because of the Father, so he who feeds on Me will live because of Me.
καθως απεστειλεν με ο ζων πατηρ καγω ζω δια τον πατερα, και ο τρωγων με κακεινος ζησεται δι εμε.
58This is the bread which came down from heaven—not as your fathers ate the manna, and are dead. He who eats this bread will live forever.'
ουτος εστιν ο αρτος ο εκ του ουρανου καταβας, ου καθως εφαγον οι πατερες υμων το μαννα και απεθανον· ο τρωγων τουτον τον αρτον ζησεται εις τον αιωνα.
59These things He said in the synagogue as He taught in Capernaum.
ταυτα ειπεν εν συναγωγη διδασκων εν καπερναουμ.
60Therefore many of His disciples, when they heard this, said, 'This is a hard saying; who can understand it?'
πολλοι ουν ακουσαντες εκ των μαθητων αυτου ειπον· σκληρος εστιν ουτος ο λογος· τις δυναται αυτου ακουειν;
61When Jesus knew in Himself that His disciples complained about this, He said to them, 'Does this offend you?
ειδως δε ο ιησους εν εαυτω οτι γογγυζουσιν περι τουτου οι μαθηται αυτου, ειπεν αυτοις· τουτο υμας σκανδαλιζει;
62What then if you should see the Son of Man ascend where He was before?
εαν ουν θεωρητε τον υιον του ανθρωπου αναβαινοντα οπου ην το προτερον;
63It is the Spirit who gives life; the flesh profits nothing. The words that I speak to you are spirit, and they are life.
το πνευμα εστιν το ζωοποιουν, η σαρξ ουκ ωφελει ουδεν· τα ρηματα α εγω λαλω υμιν, πνευμα εστιν και ζωη εστιν.
64But there are some of you who do not believe.' For Jesus knew from the beginning who they were who did not believe, and who would betray Him.
αλλ εισιν εξ υμων τινες οι ου πιστευουσιν. ηδει γαρ εξ αρχης ο ιησους τινες εισιν οι μη πιστευοντες και τις εστιν ο παραδωσων αυτον.
65And He said, 'Therefore I have said to you that no one can come to Me unless it has been granted to him by My Father.'
και ελεγεν· δια τουτο ειρηκα υμιν οτι ουδεις δυναται ελθειν προς με, εαν μη η δεδομενον αυτω εκ του πατρος μου.
66From that time many of His disciples went back and walked with Him no more.
εκ τουτου πολλοι απηλθον [εκ] των μαθητων αυτου εις τα οπισω και ουκετι μετ αυτου περιεπατουν.
67Then Jesus said to the twelve, 'Do you also want to go away?'
ειπεν ουν ο ιησους τοις δωδεκα· μη και υμεις θελετε υπαγειν;
68But Simon Peter answered Him, 'Lord, to whom shall we go? You have the words of eternal life.
απεκριθη ουν αυτω σιμων πετρος· κυριε, προς τινα απελευσομεθα; ρηματα ζωης αιωνιου εχεις·
69Also we have come to believe and know that You are the Christ, the Son of the living God.'
και ημεις πεπιστευκαμεν και εγνωκαμεν οτι συ ει ο χριστος ο υιος του θεου του ζωντος.
70Jesus answered them, 'Did I not choose you, the twelve, and one of you is a devil?'
απεκριθη αυτοις ο ιησους· ουκ εγω υμας τους δωδεκα εξελεξαμην; και εξ υμων εις διαβολος εστιν.
71He spoke of Judas Iscariot, the son of Simon, for it was he who would betray Him, being one of the twelve.
ελεγεν δε τον ιουδαν σιμωνος ισκαριωτην· ουτος γαρ εμελλεν αυτον παραδιδοναι, εις ων εκ των δωδεκα.